• Świat giełdy
• Rachunkowość giełdowa
• Sprawozdawczość finansowa
• Audyt
• Instrumenty finansowe
• Prawo i orzecznictwo
• Bankowość i finanse
• Fundusze inwestycyjne i emerytalne
• Rozmowa miesiąca
• Podatki
• Jak wejść na giełdę
• Rynek NewConnect
• Literatura biznesu
• Głos ekspertów

FIZ kontra FIO

W Polsce najbardziej znane są fundusze inwestycyjne otwarte (FIO). Coraz więcej pojawia się jednak w naszym kraju również funduszy inwestycyjnych zamkniętych (FIZ), często reklamowanych jako te, które „osiągają ponadprzeciętne stopy zwrotu". Zobacz zatem, jaki jest mechanizm ich funkcjonowania, jaką politykę inwestycyjną stosują oraz czy warto się nimi zainteresować.

Mechanizm funkcjonowania FIZ jest dość prosty. Najpierw fundusz zbiera pieniądze od inwestorów, którzy nabywają jego jednostki uczestnictwa (zapisy przyjmowane są przez wybrane biura maklerskie). Odbywa się to na rynku pierwotnym analogicznie jak w przypadku spółek w ramach emisji akcji. Następnie zarządzający funduszem inwestują pozyskane aktywa zgodnie z polityką funduszu (określoną w jego statucie). Po upływie terminu, na który FIZ został powołany, aktywa funduszu zostają sprzedane, a uzyskane środki dzielone pomiędzy uczestników funduszu. Po zakończeniu emisji certyfikaty funduszu można nabyć na GPW.

Jak ocenić wartość rynkową certyfikatów?

Notowane na GPW fundusze zamknięte zobowiązane są publikować wycenę wartości aktywów netto przypadających na certyfikat minimum raz na kwartał (FIO robią to w każdym dniu roboczym). Jednak część FIZ informuje inwestorów o stanie zarządzanych portfeli częściej, zazwyczaj co miesiąc.

Jest zatem naturalne, że papiery funduszy zamkniętych mogą być notowane z pewnym dyskontem, czyli poniżej wyceny WAN lub (rzadziej) z premią. Wielkość dyskonta (bądź premii) zmienia się wraz z nastawieniem inwestorów, wynikającym z koniunktury w danej branży lub gospodarce jako całości.

Jak wygląda obrót?

Podstawowa i najważniejsza różnica pomiędzy funduszami inwestycyjnymi otwartymi i zamkniętymi jest związana z ich płynnością. Fundusze otwarte na bieżąco odkupują swoje jednostki uczestnictwa. Praktycznie w każdej chwili (poza pewnymi wyjątkami określonymi w ustawie) można umorzyć posiadane jednostki i zamknąć inwestycję. Natomiast fundusze zamknięte nie odkupują na bieżąco od uczestników ich jednostek uczestnictwa. Może to mieć miejsce jedynie w sytuacjach określonych w statucie funduszu, np. raz w miesiącu.

Certyfikaty FIZ są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. Są one papierami wartościowymi na okaziciela. Certyfikaty podlegają codziennej wycenie rynkowej na sesjach giełdowych. Ich obrót wygląda tak samo, jak obrót akcjami notowanych na GPW spółek. Aby możliwe było zbycie (podaż) certyfikatu musi pojawić się popyt, czyli ktoś, kto zechce nasz certyfikat nabyć.

Przykład

Wycena (WAN) Inwestor FIZ na 31 grudnia 2009 r. wyniosła 2.634,03 zł, natomiast cena certyfikatu na GPW w tym dniu wyniosła 2.495 zł (kurs z zamknięcia 31.12.2009 r.) czyli była o ok. 5,4% niższa od wyceny funduszu. Jeżeli planujesz nabyć certyfikaty FIZ, to warto, abyś zwracał uwagę na tego rodzaju „niedowartościowane" certyfikaty.

Polityka inwestycyjna

Inaczej niż w przypadku FIO, w FIZ w okresie subskrypcji emitowana jest jedynie określona liczba certyfikatów inwestycyjnych. Oznacza to, że liczba uczestników funduszu może maksymalnie wynieść tyle, ile wyemitowano certyfikatów. W praktyce oznacza to również, że FIZ nie osiąga monstrualnych rozmiarów. Dzięki czemu zarządzający nim mogą go lepiej kontrolować.

W związku z tym, że funduszowi nie grozi nagły odpływ kapitału (nie musi reagować na bieżące żądania odkupienia jednostek uczestnictwa) może on inwestować w instrumenty finansowe niedostępne dla FIO, np. prawa pochodne, transakcje terminowe czy udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.

Z jaki opłatami musisz się liczyć?

FIZ różnią się również od FIO rodzajem i sposobem pobierania opłat. W przypadku FIO pobierane są prowizje za nabycie i umorzenie oraz opłaty za zarządzanie, przy czym możliwe jest uniknięcie prowizji (wszystko zależy od wybranego przez inwestora funduszu). Natomiast opłata za zarządzanie (wysokość zależna od rodzaju funduszu; im bardziej ryzykowny, tym wyższa, do 5%) pobierana jest praktycznie w przypadku każdego z funduszy inwestycyjnych.

Jeśli natomiast chciałbyś nabyć FIZ, powinieneś liczyć się z następującymi opłatami:

1. początkową za nabycie certyfikatu (0-1%),
2. za zarządzanie (ok. 2%),
3. za wyniki (ok. 20% od zysku, pobierane w przypadku, gdy zysk wyniósł min. 15% w skali roku),
4. za umorzenie (może, ale nie musi wystąpić),
5. za obrót certyfikatami na GPW (zgodnie z taryfą opłat i prowizji biura maklerskiego).

Taka struktura oznacza, że zarządzającym opłaca się wypracować jak największy zysk, gdyż po przekroczeniu 15% mają prawo do pobrania opłaty za wyniki. Natomiast w FIO prowizja ta nie występuje, a opłata za zarządzanie pobierana jest niezależnie od zysków osiąganych przez fundusz.

Jak rozliczyć podatek od zysków?

W przypadku FIO płatnikiem podatku od zysków kapitałowych (19%) jest TFI, a Ty (jeżeli osiągnąłeś zysk) po sprzedaży jednostek uczestnictwa funduszu otrzymasz środki w wartości netto. Nie musisz również inwestycji wykazywać w zeznaniu podatkowym.

W przypadku FIZ będzie podobnie pod warunkiem, że złożysz wniosek o umorzenie certyfikatów (w tym przypadku podatek odprowadzi w Twoim imieniu dom maklerski). Natomiast w sytuacji, gdy sprzedasz certyfikaty na GPW, wtedy wynik na inwestycji powinieneś rozliczyć samodzielnie, czyli wypełnić zeznanie podatkowe, tak jak w przypadku obrotu akcjami lub obligacjami.

Lepsze FIO, czy FIZ?

Do porównania wybierzmy fundusz Inwestor FIZ oraz dwa najlepsze FIO z artykułu „Wykorzystaj wskaźnik Sharpe'a przy wyborze funduszu inwestycyjnego", który ukazał się w styczniowym numerze „Pieniędzy & Inwestycji" oraz jako benchmark wskaźnik WIG 20 (spójrz na wykres). Badany okres to prawie 3,5 roku (od 30 czerwca 2006 r. do 29 stycznia 2010 r.).

Wyniki wybranych funduszy inwestycyjnych w badanym okresie.

Źródło: www.fundi.pl

Wyniki wybranych funduszy inwestycyjnych na tle benchmarku

Z zaprezentowanych danych wynika, że wszystkie fundusze radziły sobie podobnie w czasie hossy. Różnice można zauważyć w momencie, kiedy rozpoczęła się bessa. Jednostki uczestnictwa funduszy otwartych Arka Akcji oraz Legg Mason Akcji bardzo silnie traciły na wartości. Natomiast Inwestor FIZ zanotował co prawda spadek, ale nie aż tak znaczący. Widać, że znacznie lepiej radził sobie w czasie dekoniunktury.

Wartość odchylenia standardowego dla badanych funduszy jest zbliżona i wynosi 7,3 - 8,5, natomiast wskaźnik Sharpe'a (omawiany kompleksowo w styczniowym numerze „Pieniędzy & Inwestycji") okazał się najlepszy właśnie dla Inwestor FIZ.

Wnioski

FIZ mogą być dobrym uzupełnieniem portfela inwestycyjnego. Warto na nie również zwrócić uwagę z powodów podatkowych. W przypadku obrotu certyfikatami na GPW możliwe jest bowiem rozliczenie strat z zyskami osiągniętymi na innych rodzajach papierów wartościowych. Pamiętać jednak powinieneś o ograniczeniach związanych z nabyciem oraz sprzedażą lub umorzeniem certyfikatów.